
Photo: Ministry of Home Affairs / Wikimedia Commons, GODL-India (cropped)
కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు (జననం ఫిబ్రవరి 17, 1954), ప్రపంచానికి కేసీఆర్గా ప్రసిద్ధి చెందిన వ్యక్తి, తెలంగాణ తొలి ముఖ్యమంత్రిగా దాదాపు పదేళ్లు (2014-2023) పనిచేసిన భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. భారత్ రాష్ట్ర సమితి (బీఆర్ఎస్) వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడైన ఆయన 2014లో తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధనకు నాయకత్వం వహించారు. ప్రస్తుతం ఆయన తెలంగాణ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా ఉన్నారు.
బాల్యం, కుటుంబ నేపథ్యం
కేసీఆర్ ఫిబ్రవరి 17, 1954న అప్పటి మెదక్ జిల్లా (ప్రస్తుత సిద్దిపేట జిల్లా) చింతమడక గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు రాఘవరావు, వెంకటమ్మ. వ్యవసాయ కుటుంబంలో తొమ్మిదిగురు అక్కచెల్లెళ్లు, ఒక అన్నయ్యతో పెరిగారు. ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ నుంచి తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంఏ పూర్తిచేశారు. తెలుగు, ఉర్దూ, హిందీ, ఇంగ్లీష్ భాషల్లో ఆయన ప్రావీణ్యం, ముఖ్యంగా తెలుగు-ఉర్దూ కలిపిన ప్రసంగ శైలి ఆయన రాజకీయ ప్రతిభకు ప్రధాన బలమైంది.
రాజకీయ ప్రవేశం: కాంగ్రెస్, టీడీపీ రోజులు
కేసీఆర్ తన రాజకీయ జీవితాన్ని మెదక్లో యూత్ కాంగ్రెస్తో ప్రారంభించారు. 1977 లోక్సభ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ ఓటమి తర్వాత కూడా ఇందిరాగాంధీ వెంటే నిలిచారు. 1983లో ఎన్టీఆర్ స్థాపించిన తెలుగుదేశం పార్టీలో చేరారు.
1983లో సిద్దిపేట నుంచి పోటీచేసి కేవలం 877 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయిన ఆయన, ఆ తర్వాత 1985 నుంచి 1999 వరకు వరుసగా నాలుగు సార్లు ఆ సీటును గెలిచారు. టీడీపీలో ఉన్న రోజుల్లో ఆయన:
- ఎన్టీఆర్ కేబినెట్లో కరవు, ఉపశమన శాఖ మంత్రి (1987-88)
- చంద్రబాబు నాయుడు కేబినెట్లో రవాణా మంత్రి (1996)
- ఏపీ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ (2000-2001)గా పనిచేశారు
టీఆర్ఎస్ స్థాపన, తెలంగాణ ఉద్యమం
2001 ఏప్రిల్ 27న టీడీపీకి, డిప్యూటీ స్పీకర్ పదవికి రాజీనామా చేసిన కేసీఆర్, తెలంగాణకు జరుగుతున్న అన్యాయానికి ప్రత్యేక రాష్ట్రమే పరిష్కారమని ప్రకటించారు. అదే రోజు హైదరాబాద్లోని జల దృశ్యంలో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి (టీఆర్ఎస్)ను స్థాపించారు.
2004లో కాంగ్రెస్తో పొత్తులో జరిగిన ఎన్నికల్లో టీఆర్ఎస్ ఐదు లోక్సభ సీట్లు గెలిచింది; కేసీఆర్ కరీంనగర్ నుంచి ఎంపీగా గెలిచి యూపీఏ ప్రభుత్వంలో కేంద్ర కార్మిక, ఉపాధి మంత్రిగా (2004-2006) పనిచేశారు. తెలంగాణపై కూటమి స్పష్టత ఇవ్వకపోవడంతో 2006లో ఆయన పదవికి రాజీనామా చేశారు.
2009 నవంబర్లో తెలంగాణ బిల్లు పార్లమెంటులో ప్రవేశపెట్టాలని డిమాండ్ చేస్తూ ఆయన ఆమరణ నిరాహార దీక్షకు దిగారు. పదకొండు రోజుల తర్వాత కేంద్ర ప్రభుత్వం తెలంగాణ ఏర్పాటు ప్రక్రియ ప్రారంభిస్తున్నట్లు ప్రకటించడం ఉద్యమ చరిత్రలో కీలక మలుపు.
తెలంగాణ తొలి ముఖ్యమంత్రి (2014-2023)
ఏపీ పునర్విభజన చట్టంతో తెలంగాణ ఏర్పడిన తర్వాత 2014 ఎన్నికల్లో టీఆర్ఎస్ 119 స్థానాల్లో 63 గెలిచి రాష్ట్ర తొలి అధికార పార్టీగా అవతరించింది. కేసీఆర్ 2014 జూన్ 2న తెలంగాణ తొలి ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణస్వీకారం చేశారు. 2018 సెప్టెంబర్లో అసెంబ్లీను ముందస్తుగా రద్దు చేసి, 2018 డిసెంబర్లో మరింత భారీ మెజారిటీతో రెండోసారి అధికారంలోకి వచ్చారు.
ఆయన ప్రభుత్వ ప్రధాన పథకాలు:
- రైతుబంధు - రైతులకు పెట్టుబడి సాయం
- కళ్యాణ లక్ష్మీ / షాదీ ముబారక్ - వివాహ సాయం
- ఆసరా పెన్షన్లు
- మిషన్ భగీరథ - మంచినీరు, మిషన్ కాకతీయ - చెరువుల పునరుద్ధరణ
- కాలేశ్వరం ఎత్తిపోతల ప్రాజెక్టు - ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద బహుళ-దశ ఎత్తిపోతల ప్రాజెక్టుగా పేర్కొన్నారు
- దళితబంధు (2021)
బతుకమ్మను రాష్ట్ర పండుగగా ప్రకటించారు, 2017లో ఉర్దూను తెలంగాణ రెండో అధికారిక భాషగా చేశారు, యాదాద్రి వంటి ప్రముఖ ఆలయాల పునర్నిర్మాణానికి ప్రభుత్వ నిధులు ఖర్చుచేశారు.
బీఆర్ఎస్, జాతీయ రాజకీయాల వైపు
2022 అక్టోబర్ 5న టీఆర్ఎస్ పేరును భారత్ రాష్ట్ర సమితి (బీఆర్ఎస్)గా మార్చి జాతీయ పార్టీగా ఎదగాలని ప్రకటించారు. ఇద్దకు ముందు 2019 సార్వత్రిక ఎన్నికల ముందు కాంగ్రెసేతర, బీజేపీయేతర "ఫెడరల్ ఫ్రంట్" ఏర్పాటుకూ ప్రయత్నించారు.
2023 ఓటమి, ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా
2023 డిసెంబర్ తెలంగాణ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో కేసీఆర్ గజ్వెల్, కామారెడ్డి రెండు స్థానాల నుంచి పోటీచేశారు. గజ్వెల్లో ఈటల రాజేందర్పై 45,553 ఓట్లతో గెలిచిన ఆయన, కామారెడ్డిలో - తానూ, రేవంత్ రెడ్డీ ఇద్దరూ బీజేపీ అభ్యర్థి కాటిపల్లి వెంకట రమణ రెడ్డి చేతిలో ఓడిపోయారు. కాంగ్రెస్ అధికారంలోకి రావడంతో 2023 డిసెంబర్ 3న ముఖ్యమంత్రి పదవికి రాజీనామా చేసి, డిసెంబర్ 16 నుంచి ప్రతిపక్ష నాయకుడుగా కొనసాగుతున్నారు. 2024 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో బీఆర్ఎస్ తెలంగాణలోని 17 లోక్సభ సీట్ల్లో ఒక్కటీ గెలవలేకపోయింది.
వివాదాలు, సీఏజీ నివేదికలు
కేసీఆర్ పాలనపై రాజ్యాంగ పరిధి లోని ఆడిటర్ల అభ్యంతరాలు కూడా వ్యక్తమయ్యాయి. 2024 ఫిబ్రవరి నివేదికలో భారత నియంత్ర, మహాలేఖాపరిపాలకుడు (సీఏజీ) కాలేశ్వరం ప్రాజెక్టు ఆర్థికంగా ఆరంభం నుంచీ ఆచరణాత్మకం కాదని పేర్కొంటూ, అంచనా వ్యయం రూ.81,911 కోట్ల నుంచి సుమారు రూ.1.47 లక్షల కోట్లకు పెరిగినట్లు, కాంట్రాక్టర్లకు అనుచిత ప్రయోజనాలు చేకూరిన అనుమానాలు ఉన్నాయని తెలిపింది. 2023లో మేడిగడ్డ బ్యారేజీ పిల్లర్లు కుప్పకూలిన విషయంలో జాతీయ ఆనకట్ట భద్రతా సంస్థ (NDSA) ఆ బ్యారేజీ తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నట్లు నిర్ధారించింది. 2017 గొర్రెల పంపిణీ పథకం అమలులోనూ సీఏజీ తీవ్ర అనియమతలను గుర్తించి, ఆడిట్ చేసిన ఏడు జిల్లాల్లోనే సుమారు రూ.254 కోట్ల నష్టం జరిగినట్లు అంచనా వేసింది.
వ్యక్తిగత జీవితం
కేసీఆర్ భార్య శోభారాణి (శోభ). కుమారుడు కేటీఆర్ (కే. తారక రామారావు) సిరిసిల్ల ఎమ్మెల్యేగా, తెలంగాణ ఐటీ, పురపాలక శాఖ మాజీ మంత్రిగా ఉన్నారు; కుమార్తె కల్వకుంట్ల కవిత మాజీ నిజామాబాద్ ఎంపీ, మాజీ ఎమ్మెల్సీ - 2025లో బీఆర్ఎస్ నుంచి బయటకు వచ్చి 2026లో తెలంగాణ రాష్ట్ర సేన అనే స్వంత పార్టీని స్థాపించారు. ఆయన మేనల్లుడు హరీష్ రావు సిద్దిపేట ఎమ్మెల్యే, తెలంగాణ మాజీ ఆర్థిక మంత్రి. కుటుంబం మెదక్ జిల్లా ఇర్రవెల్లిలోని వ్యవసాయ భవనంలో నివసిస్తుంది. 2023 డిసెంబర్లో వ్యవసాయ భవనంలో జారిపడి నడుంకి గాయమైన కేసీఆర్ హైదరాబాద్ యశోద ఆస్పత్రిలో చికిత్స పొందారు.
శ్రీ వైష్ణవ సంప్రదాయానికి చెందిన ఆయన చిన్న జీయర్ స్వామి భక్తుడు. తెలుగు సాహిత్యం, సినిమాపై ఆసక్తి ఉన్న ఆయన 2011లో జై బోలో తెలంగాణ చిత్రంలో నటించారు, తెలంగాణ ఉద్యమ గీతాలకు సాహిత్యం అందించారు.
అవార్డులు, గుర్తింపు
- CNN-IBN ఇండియన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ 2014 - పాపులర్ ఛాయిస్ అవార్డు
- అగ్రికల్చరల్ లీడర్షిప్ అవార్డు (2017)
- ఎకనామిక్ టైమ్స్ బిజినెస్ రిఫార్మర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ (2018)
- ఆసియన్ సైంటిస్ట్ 100 జాబితా (2018)
ఇంగ్లీష్ వెర్షన్: KCR (K. Chandrasekhar Rao) Biography: Age, Family, Telangana Movement & Political Career
ఇదీ చదవండి: చంద్రబాబు నాయుడు జీవిత చరిత్ర - కేసీఆర్ టీఆర్ఎస్ స్థాపించే ముందు మంత్రిగా పనిచేసిన టీడీపీ అధినేత.
