సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ 151వ జయంతి: భారతదేశ చరిత్రలో దేశ సమైక్యత కోసం కీలక పాత్ర పోషించిన నాయకుల్లో సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ది ప్రత్యేక స్థానం. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన సమయంలో దేశం అనేక సంస్థానాలుగా విభజించబడి ఉండగా వాటిని భారత యూనియన్‌లోకి తీసుకురావడంలో పటేల్ కీలక పాత్ర పోషించారు. అందుకే ఆయనను భారతదేశ ‘ఉక్కుమనిషి’గా పిలుస్తారు.
151వ జయంతి జాతీయ ఐక్యత దినోత్సవం
1875 అక్టోబర్ 31న గుజరాత్‌లోని నడియాద్‌లో జన్మించిన సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ 1950 డిసెంబర్ 15న కన్నుమూశారు. ఆయన జయంతి సందర్భంగా ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్ 31న రాష్ట్రీయ ఏక్తా దివస్ (National Unity Day)గా నిర్వహిస్తున్నారు.
2026 అక్టోబర్ 31న దేశవ్యాప్తంగా పటేల్ 151వ జయంతిని నిర్వహిస్తున్నారు. దేశ సమగ్రత, ఐక్యత, భద్రత, సౌభ్రాతృత్వం వంటి విలువలను ప్రజలకు గుర్తుచేసే రోజుగా జాతీయ ఐక్యత దినోత్సవాన్ని పాటిస్తున్నారు.
స్వాతంత్ర్యం తర్వాత దేశానికి ఎదురైన సవాలు
1947లో భారత్‌కు స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన సమయంలో బ్రిటిష్ పాలిత ప్రాంతాలతో పాటు వందలాది సంస్థానాలు కూడా ఉండేవి. బ్రిటిష్ అధికారం ముగిసిన తర్వాత ఈ సంస్థానాల భవిష్యత్తు కీలక ప్రశ్నగా మారింది. కొత్తగా ఏర్పడిన భారతదేశం రాజకీయంగా విడిపోయే ప్రమాదం ఉండేది.
అలాంటి సమయంలో అప్పటి ఉప ప్రధాని, హోంమంత్రి అయిన సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్, స్టేట్స్ డిపార్ట్‌మెంట్ కార్యదర్శి వి.పీ. మేనన్తో కలిసి సంస్థానాల విలీన ప్రక్రియను ముందుకు తీసుకెళ్లారు. చర్చలు, ఒప్పందాలు, రాజకీయ చర్చల ద్వారా అనేక సంస్థానాలను భారత యూనియన్‌లోకి తీసుకురావడంలో కీలకంగా వ్యవహరించారు.
560కి పైగా సంస్థానాల విలీనం
స్వాతంత్ర్యం అనంతరం భారతదేశ రాజకీయ ఏకీకరణలో పటేల్ పాత్ర అత్యంత కీలకంగా నిలిచింది. 560కి పైగా సంస్థానాలను భారత యూనియన్‌లో విలీనం చేయడంలో ఆయన ముఖ్యమైన బాధ్యతను నిర్వహించారు. ప్రతి సంస్థానంతో ఒకే విధమైన పరిస్థితి ఉండకపోవడంతో అవసరాన్ని బట్టి చర్చలు, దౌత్యపరమైన చర్యలు, పరిపాలనా నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు.
జునాగఢ్, హైదరాబాద్ వంటి సంస్థానాల విషయంలో పరిస్థితులు మరింత సంక్లిష్టంగా మారాయి. దేశ భౌగోళిక సమగ్రతకు సవాళ్లు ఎదురైన సందర్భాల్లో పటేల్ దృఢమైన వైఖరిని అవలంబించారు.
హైదరాబాద్ విలీనంలో ఆపరేషన్ పోలో
స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత హైదరాబాద్ సంస్థానం భారత యూనియన్‌లో వెంటనే విలీనం కాలేదు. నిజాం ప్రభుత్వం స్వతంత్రంగా కొనసాగాలని ప్రయత్నించింది. 1947లో భారత్, హైదరాబాద్ మధ్య స్టాండ్‌స్టిల్ అగ్రిమెంట్ కుదిరినప్పటికీ సమస్య పరిష్కారం కాలేదు.
హైదరాబాద్‌లో రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు పెరగడం, రజాకార్ల కార్యకలాపాలు తీవ్రతరం కావడం వంటి పరిణామాల మధ్య భారత ప్రభుత్వం 1948 సెప్టెంబర్ 13న ‘ఆపరేషన్ పోలో’ పేరుతో సైనిక చర్య ప్రారంభించింది. సెప్టెంబర్ 17న నిజాం కాల్పుల విరమణ ప్రకటించగా, సెప్టెంబర్ 18న హైదరాబాద్‌లోని నిజాం దళాలు భారత సైన్యానికి లొంగిపోయాయి.
ఈ పరిణామంతో హైదరాబాద్ సంస్థానం భారత యూనియన్‌లో విలీనం ప్రక్రియ పూర్తయింది. అప్పటి హోంమంత్రిగా పటేల్ ఈ మొత్తం వ్యవహారంలో కీలక పాత్ర పోషించారు.
‘ఉక్కుమనిషి’గా ఎందుకు పిలుస్తారు?
సర్దార్ పటేల్‌లోని దృఢమైన నాయకత్వం, నిర్ణయాత్మక వైఖరి, పరిపాలనా సామర్థ్యం కారణంగా ఆయనకు ‘Iron Man of India’ అనే బిరుదు వచ్చింది. స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో రైతుల ఉద్యమాలకు నాయకత్వం వహించిన ఆయన, స్వాతంత్ర్యం తర్వాత దేశ రాజకీయ ఏకీకరణకు కూడా తనదైన ముద్ర వేశారు.
ఖేడా సత్యాగ్రహం, బర్డోలీ సత్యాగ్రహం వంటి ఉద్యమాల్లో ఆయన నాయకత్వం ప్రజల్లో విశ్వాసాన్ని పెంచింది. బర్డోలీ ఉద్యమం తర్వాత ఆయనకు ‘సర్దార్’ అనే బిరుదు ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది.
నర్మదా నది ఒడ్డున స్టాచ్యూ ఆఫ్ యూనిటీ
సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ దేశ సమైక్యతకు చేసిన సేవలకు గుర్తుగా గుజరాత్‌లోని నర్మదా నది సమీపంలోని ఏక్తా నగర్‌లో ‘స్టాచ్యూ ఆఫ్ యూనిటీ’ నిర్మించారు. 182 మీటర్ల ఎత్తుతో ఉన్న ఈ విగ్రహాన్ని 2018 అక్టోబర్ 31న ప్రారంభించారు.
ప్రపంచంలోనే అత్యంత ఎత్తైన విగ్రహంగా గుర్తింపు పొందిన స్టాచ్యూ ఆఫ్ యూనిటీ, పటేల్ జాతీయ ఏకీకరణ వారసత్వానికి ప్రతీకగా నిలుస్తోంది. ప్రతి సంవత్సరం దేశవ్యాప్తంగా పటేల్ జయంతి సందర్భంగా ఆయన సేవలను గుర్తుచేసుకుంటూ జాతీయ ఐక్యత కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు.
దేశ ఐక్యతకు పటేల్ వారసత్వం
భారతదేశం అనేక భాషలు, ప్రాంతాలు, సంస్కృతులు, సంప్రదాయాలతో కూడిన దేశం. ఇలాంటి వైవిధ్యభరిత దేశాన్ని రాజకీయంగా ఒకే యూనియన్‌గా నిలబెట్టడంలో స్వాతంత్ర్యం అనంతర కాలంలో తీసుకున్న నిర్ణయాలు ఎంతో కీలకమైనవి. ఆ ప్రక్రియలో సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ పాత్ర చరిత్రలో ప్రత్యేకంగా నిలిచిపోయింది.
అందుకే ఆయన జయంతిని కేవలం ఒక నాయకుడి పుట్టినరోజుగా కాకుండా దేశ ఐక్యత, సమగ్రత, జాతీయ సమైక్యతకు ప్రతీకగా గుర్తుచేసుకుంటారు. ‘రాష్ట్రీయ ఏక్తా దివస్’ సందర్భంగా దేశవ్యాప్తంగా ప్రజలు ఐక్యత ప్రతిజ్ఞలు, రన్ ఫర్ యూనిటీ, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు వంటి కార్యక్రమాల్లో పాల్గొంటారు.
సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ గురించి ముఖ్య విషయాలు
- పూర్తి పేరు: వల్లభాయ్ ఝవేర్‌భాయ్ పటేల్
- జననం: అక్టోబర్ 31, 1875
- జన్మస్థలం: నడియాద్, గుజరాత్
- మరణం: డిసెంబర్ 15, 1950
- పదవి: భారత తొలి ఉప ప్రధాని, హోంమంత్రి
- ప్రసిద్ధ బిరుదు: భారత ఉక్కుమనిషి
- ప్రధాన సేవ: సంస్థానాల రాజకీయ ఏకీకరణ
- హైదరాబాద్ విలీనం: ఆపరేషన్ పోలో, 1948
- జాతీయ ఐక్యత దినోత్సవం: అక్టోబర్ 31
- స్టాచ్యూ ఆఫ్ యూనిటీ: ఏక్తా నగర్, గుజరాత్
- విగ్రహం ఎత్తు: 182 మీటర్లు
సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ 151వ జయంతి సందర్భంగా దేశ సమైక్యత కోసం ఆయన చేసిన సేవలను స్మరించుకోవడంతో పాటు, భారతదేశ ఐక్యతను మరింత బలోపేతం చేయాలనే సందేశాన్ని ఈ జాతీయ ఐక్యత దినోత్సవం అందిస్తోంది.
